Szlachetne zdrowie… Wszyscy znamy tę fraszkę Jana Kochanowskiego i zgadzamy się z jej przesłaniem o potrzebie troski o zdrowie.
Robimy obowiązkowe przeglądy samochodu, instalacji gazowych, część z nas pilnuje okresowych przeglądów zdrowia fizycznego. A co z przeglądem zdrowia finansowego?
Liczne badania, które dotychczas w dość fragmentaryczny sposób podchodziły do komponentów zdrowia finansowego wśród Polaków, wskazywały na wiele problemów polskiego społeczeństwa. W tym na: niską stopę oszczędności, niezbyt wysublimowany sposób oszczędzania, znikomy odsetek osób podejmujących się inwestowania wolnych środków (w tym
minimalny odsetek osób podejmujących się świadomego, aktywnego i samodzielnego inwestowania) i stosunkowo niski odsetek osób wykazujących się motywem przezornościowym, przy podejmowaniu decyzji finansowych (pomimo świadomości istnienia takich okoliczności, jak np. oszczędzanie na cele emerytalne). Dla wielu Polaków liczy się tu i teraz. Stąd też jako społeczeństwo dużo konsumujemy, ale mało kumulujemy. Najwyższy czas, aby skończyć tłumaczyć te problemy niskim poziomem zamożności Polaków. O ile w 2004 r. PKB per capita (według parytetu siły nabywczej) w Polsce wynosiło 51,5% średniej dla krajów UE, o tyle w 2023 r. osiągnęliśmy poziom 80%. W ostatnich latach pod tym względem wyprzedziliśmy: Grecję, Słowację, Portugalię i Węgry. Polska w coraz większym stopniu aspiruje do grona dwudziestu największych gospodarek w skali całego świata, zaś od 2018 r. traktowana jest jako gospodarka rozwinięta. W ślad za wzorcem konsumpcji rodem z krajów Europy Zachodniej, najwyższy czas aby zrezygnować z wygodnej wymówki i rozpocząć poważne rozmowy na temat świadomego oszczędzenia i racjonalnego gospodarowania budżetem domowym (co sprzyja poprawie stanu zdrowia finansowego). W trakcie minionych 20 lat obecności Polski w Unii Europejskiej polska gospodarka doświadczyła znaczącego skoku rozwojowego. Konieczne jest jednak, aby w ślad za rozwojem gospodarki zwiększyła się również świadomość społeczeństwa – świadomość zdrowia finansowego i możliwości aktywnego dbania o nie. Prezentowanym tutaj badaniem wysyłamy apel o rozwój kultury zdrowia finansowego w Polsce.
Z inicjatywy EFPA Polska i Programu Analityczno-Badawczego Warszawskiego Instytutu Bankowości, przy wsparciu i zaangażowaniu PFR TFI, postanowiliśmy zwołać konsylium dla zdrowia finansowego Polaków. A ponieważ, zgodnie ze znanym twierdzeniem Petera Drucker, „możemy doskonalić to, co zmierzymy”, zdecydowaliśmy rozpocząć proces od diagnozy aktualnego stanu zdrowia finansowego polskich obywateli. Chcieliśmy odpowiedzieć na pytanie, jak Polacy rozumieją zdrowie finansowe, jak jest ono dla nich ważne i jak je oceniają. Główną motywacją do przeprowadzenia badania było znalezienie rekomendacji działań, które są potrzebne, aby podnieść poziom zdrowia finansowego Polaków.
Badanie przeprowadziliśmy w szczególnym momencie: w Roku Edukacji Ekonomicznej w Polsce, ogłoszonym w 2024 uchwałą Senatu RP, w roku przyjęcia przez Rząd Krajowej Strategii Edukacji Finansowej, w przeddzień objęcia przez Polskę prezydencji w Radzie Unii Europejskiej. REE 2024 zakończy się przedstawieniem rekomendacji, które mają przynieść trwałą zmianę w sposobie budowania nowoczesnych kompetencji zarządzania swoimi finansami, rozumienia procesów ekonomicznych i przedsiębiorczości polskich obywateli. To szansa wejścia na ścieżkę zdrowia finansowego i rozwoju kultury zdrowia finansowego w Polsce. Przedkładamy wyniki Badania Zdrowia Finansowego Polaków z przekonaniem i nadzieją, że zainteresują i będą użyteczne dla szerokiego grona interesariuszy koalicji na rzecz zdrowia finansowego Polaków: instytucji publicznych, instytucji finansowych, edukatorów oraz samych obywateli.
Mariola Szymańska, Prezeska EFPA Polska, Wiceprezeska WIB, Inicjatorka Badania
dr Tomasz Pawlonka, Dyrektor Zespołu Badań i Analiz Związku Banków Polskich, Dyrektor Programu Analityczno-Badawczego WIB, adiunkt w Katedrze Finansów SGGW w Warszawie
